VIỆN KHOA HỌC KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

1. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế có độ mở thương mại thuộc nhóm cao trên thế giới, phản ánh vai trò ngày càng lớn của hoạt động thương mại quốc tế đối với tăng trưởng, việc làm và ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, bối cảnh thương mại quốc tế đang có những biến đổi sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ dưới các hình thức mới, yêu cầu về phát triển xanh, phát thải carbon thấp, chuyển đổi số, kinh tế số, thương mại điện tử xuyên biên giới và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi phương thức tổ chức thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung phân tích từng khía cạnh riêng lẻ của hoạt động xuất nhập khẩu hoặc đánh giá tác động của từng hiệp định thương mại tự do, chưa có nhiều công trình tiếp cận một cách hệ thống nhằm đánh giá toàn diện thực trạng thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chuyển đổi mạnh mẽ. Do đó, việc thực hiện đề tài có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá đúng vị thế, cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn đến năm 2035 và tầm nhìn đến năm 2045.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu tổng quát

Đánh giá toàn diện thực trạng thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh mới, phân tích những cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập và phát triển thương mại quốc tế theo hướng bền vững.

2.2. Mục tiêu cụ thể

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi kinh tế toàn cầu.
• Phân tích xu hướng phát triển thương mại quốc tế trên thế giới.
• Đánh giá thực trạng thương mại quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2015–2026.
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực thương mại quốc tế của Việt Nam.
• Đề xuất giải pháp và kiến nghị chính sách nâng cao hiệu quả thương mại quốc tế.

3. Đóng góp mới của đề tài

Về lý luận

• Làm rõ đặc điểm của thương mại quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc kinh tế toàn cầu.
• Xây dựng khung phân tích đánh giá năng lực thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh mới.

Về thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng thương mại quốc tế của Việt Nam.
• Xác định các điểm nghẽn và cơ hội mới trong phát triển thương mại.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng.

4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Về khoa học, đề tài góp phần bổ sung cơ sở lý luận về thương mại quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi của kinh tế toàn cầu, đồng thời xây dựng một khung phân tích tích hợp giữa thương mại truyền thống, thương mại số, thương mại xanh và hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu.

Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ là nguồn luận cứ quan trọng phục vụ các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng chính sách phát triển thương mại quốc tế, nâng cao hiệu quả thực thi các FTA thế hệ mới, hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn thương mại mới, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và tư vấn chính sách tại Viện Khoa học Kinh tế và Kinh doanh Quốc tế (IESIB).