VIỆN KHOA HỌC KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

Lệ Giang là một trong những trường hợp tiêu biểu nhất của Trung Quốc về phát triển du lịch trải nghiệm dựa trên di sản đô thị và văn hóa dân tộc. Khác với các điểm đến được xây dựng chủ yếu trên cơ sở cảnh quan thiên nhiên hoặc hạ tầng hiện đại, sức hấp dẫn của Lệ Giang hình thành từ sự kết hợp giữa cấu trúc đô thị cổ, hệ thống thủy lợi truyền thống, kiến trúc bản địa, ký ức của tuyến Trà Mã cổ đạo và đời sống văn hóa của các cộng đồng dân tộc, đặc biệt là người Nạp Tây. Phố cổ Lệ Giang được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản thế giới năm 1997; di sản gồm ba bộ phận chính là Đại Nghiên, Bạch Sa và Thúc Hà, phản ánh sự tương tác giữa nhiều truyền thống văn hóa và sự thích ứng đặc biệt của khu định cư với địa hình cùng hệ thống nguồn nước địa phương.

Giá trị nổi bật của Lệ Giang không chỉ nằm ở tính cổ kính của các công trình. UNESCO xác định đô thị này từng là trung tâm phân phối hàng hóa và giao lưu văn hóa quan trọng trên các tuyến thương mại nối Vân Nam, Tứ Xuyên và Tây Tạng, nơi các cộng đồng Nạp Tây, Hán, Tạng, Bạch và nhiều nhóm khác gặp gỡ, trao đổi và cùng kiến tạo không gian đô thị. Vì vậy, Lệ Giang cần được hiểu như một di sản sống và đa văn hóa, chứ không chỉ như một quần thể kiến trúc lịch sử.

Tuy nhiên, chính sức hấp dẫn của di sản đã tạo ra những mâu thuẫn sâu sắc trong quá trình phát triển. Việc gia tăng nhanh hoạt động du lịch, lưu trú, giải trí và thương mại đã đem lại nguồn lực cho phục hồi đô thị và mở rộng sinh kế, nhưng đồng thời làm thay đổi chức năng nhà ở, cơ cấu cư dân, hình thức sử dụng không gian và cách văn hóa Nạp Tây được trình diễn. Các nghiên cứu về Lệ Giang chỉ ra rằng thương mại hóa du lịch có thể làm gia tăng giá trị kinh tế của di sản nhưng cũng dẫn tới sự dịch chuyển cư dân, thay đổi cấu trúc quyền lực và tranh luận về tính xác thực của văn hóa được cung cấp cho du khách (Wang, 2007; Su and Teo, 2008; Su, 2010).

Lệ Giang vì vậy là một trường hợp đặc biệt phù hợp để phân tích giới hạn của cách tiếp cận coi phát triển du lịch di sản là quá trình hài hòa tự nhiên giữa bảo tồn, tăng trưởng và cộng đồng. Thực tế cho thấy ba mục tiêu này không tự động hỗ trợ lẫn nhau. Bảo tồn vật thể có thể được tăng cường trong khi đời sống cộng đồng suy giảm; doanh thu du lịch có thể tăng trong khi quyền kiểm soát của cư dân bản địa bị thu hẹp; văn hóa dân tộc có thể trở nên nổi tiếng hơn nhưng đồng thời bị chọn lọc và trình diễn theo nhu cầu thị trường.

Từ góc độ nghiên cứu trường hợp, Lệ Giang được lựa chọn để trả lời bốn câu hỏi. Thứ nhất, bằng cách nào một đô thị lịch sử đa dân tộc được chuyển thành điểm đến trải nghiệm có sức hấp dẫn toàn quốc và quốc tế? Thứ hai, quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cư dân và các chủ thể bên ngoài được tổ chức như thế nào trong quá trình khai thác di sản? Thứ ba, du lịch đã tác động ra sao đến tính xác thực, sinh kế và cấu trúc xã hội của cộng đồng bản địa? Thứ tư, những điều kiện nào cần được thiết lập để phát triển du lịch di sản chuyển từ khai thác văn hóa sang bảo tồn và đồng sáng tạo văn hóa?

Để trả lời các câu hỏi này, nghiên cứu trường hợp Lệ Giang sẽ được triển khai qua bảy hợp phần: bối cảnh hình thành và động lực phát triển; kiến trúc thể chế và mô hình quản trị; phát triển sản phẩm và chuỗi giá trị trải nghiệm; chuyển đổi số và đổi mới cách diễn giải di sản; hệ sinh thái doanh nghiệp và sự tham gia của cộng đồng; kết quả, tác động và giới hạn; cuối cùng là các bài học kinh nghiệm. Trọng tâm xuyên suốt là phân tích sự căng thẳng giữa giá trị trao đổi của di sản với giá trị sử dụng và giá trị văn hóa của cộng đồng.

Xem tiếp bản đầy đủ 

BC---Le-Giang