VIỆN KHOA HỌC KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

Thực tế cho thấy, các quốc gia dẫn đầu về tăng trưởng năng suất đều có điểm chung là đầu tư bền bỉ vào giáo dục, khoa học, công nghệ và phát triển nhân tài. Khi dữ liệu trở thành tư liệu sản xuất mới, trí tuệ nhân tạo trở thành công cụ sản xuất mới và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới, thì con người chính là chủ thể tạo ra, làm chủ và khai thác những nguồn lực đó. Nói cách khác, trong nền kinh tế số, đầu tư cho con người chính là đầu tư vào năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quyết định 1033/QĐ-TTg vì vậy không chỉ là chương trình phát triển công nghệ số mà còn là chiến lược phát triển vốn con người. Việc đặt mục tiêu nâng tỷ trọng đào tạo đại học các ngành STEM lên khoảng 40% vào năm 2030 phản ánh tầm nhìn chuẩn bị lực lượng lao động cho những ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Đây là bước chuyển từ tư duy "đào tạo để có việc làm" sang "đào tạo để kiến tạo năng lực đổi mới sáng tạo và dẫn dắt tăng trưởng".

Tuy nhiên, đầu tư cho con người không thể chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô giáo dục hay tăng số lượng kỹ sư. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái phát triển nhân lực, trong đó giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường lao động được kết nối chặt chẽ nhằm chuyển hóa tri thức thành công nghệ, công nghệ thành năng suất và năng suất thành tăng trưởng. Đồng thời, cần thúc đẩy học tập suốt đời, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng để người lao động có khả năng thích ứng với tốc độ thay đổi chưa từng có của khoa học và công nghệ.

Đối với Việt Nam, đây cũng là cơ hội để chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Khi dư địa của các động lực truyền thống như khai thác tài nguyên, vốn đầu tư và lao động giá rẻ ngày càng thu hẹp, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ trở thành "mỏ tài nguyên" quan trọng nhất của nền kinh tế. Một quốc gia có thể thiếu tài nguyên thiên nhiên nhưng không thể thiếu nhân tài nếu muốn vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Vì vậy, triển khai hiệu quả Quyết định 1033/QĐ-TTg cần được hiểu rộng hơn việc phát triển hạ tầng số hay ứng dụng công nghệ. Đó phải là quá trình kiến tạo một chiến lược quốc gia về phát triển con người, trong đó giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chính sách thu hút nhân tài trở thành những khoản đầu tư ưu tiên. Chỉ khi coi con người là tài sản chiến lược và nguồn vốn quý giá nhất, Việt Nam mới có thể chuyển hóa tiềm năng dân số thành sức mạnh tri thức, tạo lập những động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Anh Phát

Viện Khoa học Kinh tế và Kinh doanh quốc tế